Voor restauratiearchitecten, aannemers, dakdekkers, zinkwerkers en eigenaren van rijks- en gemeentelijke monumenten. Wat een gietijzeren ondereind is, hoe Nederlandse en Engelse termen overeenkomen, wanneer een vergunning nodig is en hoe u een exacte kopie bestelt.
English version: Cast iron downpipe bases in the Netherlands
Samenvatting
In Nederland zijn dakgoten en regenpijpen van historische gebouwen traditioneel van zink, soms van koper. Gietijzer vindt men vooral onderaan: het gietijzeren ondereind, het onderste deel van de hemelwaterafvoer, soms tot ongeveer twee meter, dat stoten van fietsen en voertuigen opvangt en aansluit op de riolering. Oude ondereinden zijn vaak gebroken of vervangen. Wij gieten ze exact na op basis van een bestaand exemplaar, foto’s of opmetingen, met een mof op maat van de bestaande regenpijp. Bij een rijksmonument is gewoon onderhoud vergunningvrij zolang materiaal, kleur, vorm, detaillering en profilering gelijk blijven.
Het gietijzeren ondereind: functie
Het gietijzeren ondereind is het onderste deel van de regenpijp, gemaakt van gietijzer omdat zink daar het snelst beschadigt. Soms is alleen het onderste deel, ongeveer twee meter, van gietijzer, juist om schade door fietsen en voertuigen te voorkomen.
Het ondereind sluit aan op de riolering of een put. In Nederlandse binnensteden zijn nog veel historische exemplaren te vinden, vaak rond of vierkant, soms versierd. Beschadigde ondereinden worden vaak vervangen door eenvoudige buizen, waardoor een gevel een deel van zijn karakter verliest.
Termen: Nederlands en Engels
De meeste onderdelen hebben een Engels equivalent; het gietijzeren ondereind heeft geen exacte Britse tegenhanger.
| Nederlands | Engels (VK) | Opmerking |
|---|---|---|
| Dakgoot | Gutter | Algemene term. |
| Bakgoot | Box gutter | Veelvoorkomende goot in Nederland. |
| Hanggoot | Eaves gutter | Goot zonder dragende bak. |
| Mastgoot | Half-round gutter (in overleg) | Controleer de vorm aan de hand van een foto. |
| Regenpijp, hemelwaterafvoer (HWA) | Downpipe | Gangbare diameters 80 en 100 mm. |
| Vergaarbak | Hopper head | |
| Uitloop, tapeind | Running outlet | |
| Gietijzeren ondereind | Cast iron downpipe base (geen exact equivalent) | Onderste deel van de HWA. |
| Goothaak | Gutter bracket | |
| Gietijzer | Cast iron |
Exact nagieten: onze werkwijze
- Stuur ons een gedemonteerd ondereind, of foto’s van voren en opzij met een zichtbare duimstok en de maten.
- Wij maken het model en laten het u goedkeuren vóór het gieten.
- De stukken worden gegoten, afgewerkt en gecontroleerd.
- Afwerking in grondverf, fabriekszwart of lijnolieverf.
- Wij bewaren het model, zodat latere bestellingen eenvoudiger en goedkoper zijn.
Levertijd: meestal 12 tot 14 weken na goedkeuring van het model; lijnolieverf voegt 6 tot 7 weken toe.
Vergunningen onder de Omgevingswet
- Rijksmonumenten — Voor een rijksmonumentenactiviteit is een omgevingsvergunning nodig. Gewoon onderhoud is vergunningvrij als materiaalsoort, kleur, vorm, detaillering en profilering niet veranderen.
- Gemeentelijke monumenten en beschermde stads- en dorpsgezichten — De regels staan in het omgevingsplan van de gemeente. Vraag de gemeente naar de voorwaarden.
- Advies — Bij twijfel kunt u advies vragen aan de gemeente of de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
Een ondereind vervangen door een identiek gietijzeren exemplaar valt meestal onder gewoon onderhoud. Een exacte kopie van het oorspronkelijke model is daarvoor de basis.
Bestelling, levering en douane
| Details | |
|---|---|
| Bestelling | Op offerte: stuur maten, foto’s en het afleveradres. |
| Transport | Wegtransport op pallet; koerier voor kleine onderdelen. |
| Levertijd | Voorraad: 5 tot 7 werkdagen. Nagieten: meestal 12 tot 14 weken na goedkeuring van het model. |
| Btw | Britse btw 0 % bij uitvoer, mits bewijs van uitvoer; Nederlandse btw bij invoer meestal verschuldigd. |
| Invoerrechten | Nul voor goederen die aan de oorsprongsregels EU–VK voldoen. |
Wat wij van u nodig hebben
- Aantal ondereinden en hun plaats aan de gevel
- Vorm: recht of gebogen, rond of vierkant, glad of versierd
- Totale lengte
- Buitendiameter van de zinken regenpijp
- Maat en type van de aansluiting op de riolering
- Bevestiging aan de gevel en soort gevel
- Foto’s van voren en opzij met een zichtbare duimstok
- Gewenste afwerking en kleur
- Monumentstatus en eventuele voorwaarden
- Afleveradres, bereikbaarheid en gewenste datum
Voorbeelden
Grachtenpand, Amsterdam (representatief voorbeeld)
Aan een rijksmonumentaal grachtenpand was een gietijzeren ondereind door een aanrijding gebroken en tijdelijk vervangen door een zinken buis. Een intact exemplaar aan hetzelfde pand diende als model. Het nieuwe ondereind werd exact nagegoten, met een mof op maat van de bestaande zinken regenpijp, en valt daarmee onder gewoon onderhoud.
Herenhuis, Den Haag (representatief voorbeeld)
Bij een gemeentelijk monument ontbraken twee vierkante ondereinden. De architect leverde opmetingen en foto’s van de buurpanden, en stemde de uitvoering af met de gemeente. De ondereinden werden nagegoten en in lijnolieverf afgewerkt.
Veelgestelde vragen over gietijzeren ondereinden
Wat is een gietijzeren ondereind?
Een gietijzeren ondereind is het onderste deel van een hemelwaterafvoer, meestal één tot anderhalve meter lang, dat de zinken of koperen regenpijp beschermt tegen stoten van fietsen, containers en voertuigen en aansluit op de riolering.
Kunnen jullie een historisch gietijzeren ondereind namaken?
Ja. Wij gieten ondereinden na op basis van een bestaand exemplaar, foto’s met maatvoering of opmetingen, ook vierkante, gecanneleerde en versierde modellen. Reken meestal op 12 tot 14 weken na goedkeuring van het model.
Past een nieuw ondereind op mijn zinken regenpijp?
Ja, als wij de buitendiameter van de zinken regenpijp, gangbaar 80 of 100 mm, en de maat van de aansluiting op de riolering kennen. De zinken pijp schuift in de mof; die maken wij op de opgemeten maat.
Heb ik een vergunning nodig voor een nieuw ondereind aan een rijksmonument?
Voor gewoon onderhoud, waarbij materiaal, kleur, vorm, detaillering en profilering niet veranderen, is geen vergunning nodig. Verandert u iets aan het monument, dan is een omgevingsvergunning voor een rijksmonumentenactiviteit nodig. Voor gemeentelijke monumenten en beschermde stads- en dorpsgezichten geldt het omgevingsplan van de gemeente.
Waren dakgoten in Nederland van gietijzer?
Zelden. Dakgoten en regenpijpen zijn in Nederland traditioneel van zink, soms van koper. Gietijzer vindt men vooral onderaan de regenpijp.
Leveren jullie in Nederland?
Ja. Bestellingen voor Nederland gaan per wegtransport op pallet; kleine onderdelen kunnen per koerier. Het transport wordt per offerte berekend.
Betaal ik invoerrechten bij levering vanuit het Verenigd Koninkrijk?
De goederen gaan door de douane bij invoer in de EU. Goederen die aan de oorsprongsregels van de handels- en samenwerkingsovereenkomst EU–VK voldoen, zijn vrij van invoerrechten, maar btw bij invoer en inklaringskosten zijn meestal verschuldigd.
Welke afwerking is mogelijk?
Grondverf, fabriekszwart of lijnolieverf, de traditionele, dampopen afwerking voor monumenten. Lijnolieverf voegt 6 tot 7 weken toe aan de levertijd.
Tot slot
In Nederland hoort gietijzer vooral onderaan de regenpijp: het ondereind beschermt de zinken pijp en maakt deel uit van het karakter van de gevel. Wij gieten ondereinden exact na en leveren ook complete gietijzeren systemen volgens de Britse norm BS 460 voor gebouwen in Britse stijl. Stuur foto’s en maten via onze contactpagina of bel +44 333 987 4452. Meer over levering en douane (in het Engels): international supply and shipping. Zie ook onze gids voor België.
Taal: wij corresponderen in het Engels. Stuur uw aanvraag, foto’s en maten bij voorkeur in het Engels.